{"id":669,"date":"2017-06-28T18:19:42","date_gmt":"2017-06-28T16:19:42","guid":{"rendered":"http:\/\/www.industrialna.com\/?p=669"},"modified":"2021-04-27T19:12:33","modified_gmt":"2021-04-27T17:12:33","slug":"bytom-elektrocieplownia-szombierki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.industrialna.com\/index.php\/2017\/06\/bytom-elektrocieplownia-szombierki\/","title":{"rendered":"Bytom – Elektrociep\u0142ownia Szombierki"},"content":{"rendered":"

\"DSC_5155_A\"<\/p>\n

Kompleks zabudowy Elektrowni G\u00f3rno\u015bl\u0105skiej (niem. Kraftwerk Oberschlesien<\/em>) otwarto w 1920 roku. Znana wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie jako Elektrociep\u0142ownia Szombierki, nazywana przez wielu industrialn\u0105 katedr\u0105<\/em> – jest zlokalizowana w dzisiejszej dzielnicy Bytomia – Szombierkach (dzielnica od 1951 roku), zaprojektowana przez Emila i Georga Zillmann\u00f3w na zlecenie sp\u00f3\u0142ki Schaffgotsch Bergwerksgesellschaft GmbH.<\/em><\/p>\n

<\/p>\n

Historia Elektrowni G\u00f3rno\u015bl\u0105skiej zwi\u0105zana jest z \u017cyciorysem Karola Goduli i si\u0119ga czas\u00f3w przed I Wojn\u0105 \u015awiatow\u0105. Karol Godula, urodzony 1781 roku by\u0142 jednym z najwi\u0119kszych przemys\u0142owc\u00f3w I po\u0142owy XIX na terenie G\u00f3rnego \u015al\u0105ska. Do jego maj\u0105tk\u00f3w nale\u017ca\u0142y liczne kopalnie galmanu, w\u0119gla kamiennego, trzy huty cynku oraz maj\u0105tki ziemskie. Godula, b\u0119d\u0105cy osob\u0105 samotn\u0105 oraz bezdzietn\u0105, zapewni\u0142 opiek\u0119 oraz edukacj\u0119 kilkuletniej p\u00f3\u0142sieroty – Joanny Grycik (b\u0105d\u017a Gryzik) urodzonej w 1842 roku. Karol uczyni\u0142 j\u0105 swoj\u0105 g\u0142\u00f3wn\u0105 spadkobierczyni\u0105. Dziewczynka odziedziczy\u0142a maj\u0105tek maj\u0105c zaledwie sze\u015b\u0107 lat. W 1858 roku Fryderyk Wilhelm IV Hohenzollern – kr\u00f3l pruski nada\u0142 Joannie tytu\u0142 szlachecki, zmieniaj\u0105c nazwisko na Grycik von Schomberg-Godula. Nadany zosta\u0142 tak\u017ce herb ukazuj\u0105cy b\u0142\u0119kit i z\u0142oto oraz g\u00f3rniczy m\u0142otek i pyrlik. Tego samego roku Joanna wysz\u0142a za m\u0105\u017c za hrabiego Hansa Ulryka Schaffgotscha. Inwestorem budowy Elektrowni G\u00f3rno\u015bl\u0105skiej by\u0142a sp\u00f3\u0142ka Schaffgotsch Bergwerksgesellschaft GmbH <\/em>nale\u017c\u0105ca do ma\u0142\u017conk\u00f3w oraz dyrektora generalnego w latach 1914-1938 – Stephana Bernarda.<\/p>\n

Zabudow\u0119 kompleksu zlokalizowano pomi\u0119dzy trzema liniami tor\u00f3w kolejowych, kt\u00f3re mia\u0142y w przypadku konieczno\u015bci obrony zapewni\u0107 bezpiecze\u0144stwo poprzez otoczenie elektrowni poci\u0105gami pancernymi utrudniaj\u0105cymi zdobycie strategicznego obiektu. Ca\u0142o\u015b\u0107 wzniesiono w konstrukcji murowanej z ciemn\u0105 ceg\u0142\u0105 licow\u0105 na elewacjach. W przypadku kompleksu Elektrociep\u0142owni Szombierki m\u00f3wi\u0107 mo\u017cemy o prostocie oraz addytywno\u015bci bry\u0142. Kubatura ca\u0142ej zabudowy wynosi 322 tysi\u0105ce metr\u00f3w kwadratowych co \u015bwiadczy o monumentalizuj\u0105cym charakterze architektury. Skromn\u0105 dekoracj\u0119 elewacji stanowi\u0105 ceglane gzymsy oraz pilastry, kt\u00f3re wraz z ortogonalnymi otworami okiennymi oraz drzwiowymi tworz\u0105 ich g\u0142\u00f3wn\u0105 kompozycj\u0119. W kszta\u0142towaniu ornament\u00f3w odnale\u017a\u0107 mo\u017cna nawi\u0105zania do baroku. W jednej ze swych wypowiedzi – Ryszard Nakonieczny m\u00f3wi\u0142 o koncepcji sakralizacji pracy poprzez stosowanie odpowiedniego j\u0119zyka architektonicznego oraz symboliki – zapocz\u0105tkowanej przez Petera Behrensa. Za\u0142o\u017cenia tej koncepcji spe\u0142nia przemys\u0142owe dzie\u0142o Emila i Georga Zillman\u00f3w – poprzez artykulacj\u0119 \u015bcian oraz zastosowanie silnego akcentu pionowego – wie\u017cy zegarowej, pe\u0142ni\u0105cej tak\u017ce funkcje wie\u017cy wodnej. Po\u0142udniowo-zachodni naro\u017cnik akcentuje czteroboczna wie\u017ca w\u0119glowa. Obie wie\u017ce przekryte s\u0105 czterospadowymi dachami \u0142amanymi pokrytymi miedzian\u0105 blach\u0105. Kompleks zabudowy EC Szombierki<\/em> cz\u0119sto por\u00f3wnywany jest z monumentalno\u015bci\u0105 londy\u0144skiego Battersea Power Station<\/em>.<\/p>\n

Pierwotnie w obiekcie planowano uruchomienie fabryki prochu o czym \u015bwiadczy\u0107 mo\u017ce chocia\u017cby solidno\u015b\u0107 oraz konstrukcja, kt\u00f3r\u0105 charakteryzuj\u0105 budowle o charakterze militarnym. Koncepcj\u0119 zmieniono po zako\u0144czeniu I Wojny \u015awiatowej. Obiekt zaadaptowano na elektrowni\u0119 aby w pe\u0142ni wykorzysta\u0107 w\u0119giel z kopal\u0144 Bobrek oraz Szombierki. Pierwszy rozruch nast\u0105pi\u0142 29 listopada 1920 roku, a w w\u015br\u00f3d urz\u0105dze\u0144 elektrowni wymieni\u0107 mo\u017cna cztery kot\u0142y typu Babcock<\/em> oraz turbozesp\u00f3\u0142 typu WUMAG<\/em>. Elektrownia pierwotnie osi\u0105ga\u0142a moc 12 MW. W kolejnych latach uruchomiono kolejne urz\u0105dzenia – dziewi\u0119tna\u015bcie kot\u0142\u00f3w typu Steinmiller<\/em>, Babcock-Wilcox<\/em> i Babcock<\/em> oraz cztery turbozespo\u0142y WUMAG<\/em> i GMA WUMAG<\/em>. Ca\u0142emu systemowi turbin towarzyszy\u0142y urz\u0105dzenia oraz budowle pomocnicze: zmi\u0119kczalnia wody, zbiorniki wody kot\u0142owej, pompy zasilaj\u0105ce, pompy wody obiegowej, warsztat mechaniczny, ku\u017ania, warsztat budowlany oraz siedem ch\u0142odni kominowych (ostatni\u0105 wyburzono w 2015 roku). W 1925 roku mia\u0142o miejsce uruchomienie zegara wie\u017cowego z pod\u015bwietlanymi czterostronnie tarczami o \u015brednicy 5m i wskaz\u00f3wkami wa\u017c\u0105cymi 100kg. Zegar firmy Siemens und Halske<\/em> sprz\u0119\u017cono z pi\u0119\u0107dziesi\u0119cioma czterema zegarami na terenie zak\u0142adu dzi\u0119ki kompleksowemu urz\u0105dzeniu do sygnalizacji czasu. Do dzisiaj uwa\u017cany jest za jeden z wi\u0119kszych zegar\u00f3w wie\u017cowych w Polsce. W 1935 roku mia\u0142a miejsce rozbudowa kompleksu podczas kt\u00f3rej przed\u0142u\u017cono hal\u0119 kot\u0142owni. W 1937 roku dobudowano trzeci, najwy\u017cszy komin o wysoko\u015bci 120m oraz \u015brednicach -10,6m u podstawy i 6,6m u wylotu. Wybudowano tak\u017ce sie\u0107 transporter\u00f3w ta\u015bmowych o \u0142\u0105cznej d\u0142ugo\u015bci 1445m, kt\u00f3re umo\u017cliwia\u0142y transport w\u0119gla z kopalni Gr\u00e4fin Johanna Grube<\/em> (KWK Bobrek<\/em>). Pierwotnie w\u0119giel przewo\u017cono kolej\u0105 normalno- oraz w\u0105skotorow\u0105. Zak\u0142ad w czasie II Wojny \u015awiatowej osi\u0105gn\u0105\u0142 swoj\u0105 maksymaln\u0105 moc 100MW. Pracownik\u00f3w wraz z rodzinami w trakcie wojny zakwaterowano w schronach zlokalizowanych na terenie zak\u0142adu. Tymczasowe unieruchomienie elektrowni by\u0142o skutkiem ataku lotniczego w 1944 roku. Rok p\u00f3\u017aniej obiekt zosta\u0142 zrabowany przez Armi\u0119 Czerwon\u0105. Cz\u0119\u015b\u0107 urz\u0105dze\u0144  – trzy kot\u0142y oraz jeden turbozesp\u00f3\u0142 – wywieziono do ZSRR. Wojna przeszkodzi\u0142a w rozbudowie zak\u0142adu – planowano bowiem uruchomienie kolejnych dw\u00f3ch kot\u0142\u00f3w oraz wzniesienie czwartego komina. Przejeci\u0119 elektrociep\u0142owni przez w\u0142adze polskie mia\u0142o miejsce 15 maja 1945 roku. Po wojnie rozpocz\u0119to odbudow\u0119 mocy zak\u0142adu, zatrudniano osiemset pi\u0119\u0107dziesi\u0105t pracownik\u00f3w. Dziesi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej dzi\u0119ki projektowi rozbudowy elektrownia osi\u0105gn\u0119\u0142a moc 108 MW. W latach 60. XX w wyniku zwi\u0119kszonego zapotrzebowania na ciep\u0142o rozpocz\u0119to stopniowe przekszta\u0142canie zak\u0142adu w elektrociep\u0142owni\u0119. W 1965 wybudowano stacj\u0119 wymiennik\u00f3w ciep\u0142a, w 1971 roku – stacj\u0119 demineralizacji wody, a trzy lata p\u00f3\u017aniej nowy kocio\u0142 wodny WR 25<\/em>. Ostatni kocio\u0142 parowy rusztowy OR 32<\/em> zamontowano w 1992 roku. W 1993 roku zako\u0144czono budow\u0119 ruroci\u0105g\u00f3w ciep\u0142owniczych i parowych \u0142\u0105cz\u0105cych EC Szombierki<\/em> z Elektrociep\u0142owni\u0105 Miechowice.<\/em> Sukcesywna likwidacja oraz zaprzestanie produkcji elektrycznej w Elektrociep\u0142owni Szombierki<\/em> mia\u0142o miejsce w latach 1995-1998. Jej powodem by\u0142 fakt malej\u0105cego zapotrzebowania na moc elektryczn\u0105 zak\u0142adu.Pierwotnie dzi\u0119ki dzia\u0142aniom zarz\u0105du EC Szombierki nast\u0105pi\u0142o stopniowe przekszta\u0142canie zak\u0142adu przemys\u0142owego na cele kulturalne. W hali maszyn, pozbawionej turbozespo\u0142\u00f3w odbywa\u0142y si\u0119 liczne wydarzenia, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych wymieni\u0107 mo\u017cna mi\u0119dzy innymi Mi\u0119dzynarodow\u0105 Konferencj\u0119 Ta\u0144ca Wsp\u00f3\u0142czesnego, Gal\u0119 Mozartowsk\u0105<\/em>, Festiwal Sztuki Wysokiej<\/em> czy te\u017c Festiwal Teatromania<\/em>. Organizowano warsztaty, wystawy oraz wycieczki. W 2009 roku w plebiscycie internetowy EC Szombierki zosta\u0142a uznana za jeden z „7 Cud\u00f3w Architektury Wojew\u00f3dztwa \u015al\u0105skiego”.<\/em> Od 2010 roku Elektrociep\u0142ownia znajduje si\u0119 na Szlaku Zabytk\u00f3w Techniki Wojew\u00f3dztwa \u015al\u0105skiego. W tym samym roku \u015bwi\u0119towano 90-lecie dzia\u0142alno\u015bci zak\u0142adu.W latach 2010-2011 kompleks wraz z Elektrociep\u0142owni\u0105 Miechowice trafi\u0142 w r\u0119ce fi\u0144skiego koncernu Fortum<\/em>, kt\u00f3ry uzasadniaj\u0105c decyzj\u0119 wzgl\u0119dami bezpiecze\u0144stwa – zawiesi\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 kulturaln\u0105 w obiekcie. Wpisu do rejestru zabytk\u00f3w dokonano 14 stycznia 2013 roku, nadaj\u0105c numer rejestrowy A\/398\/13. Od pa\u017adziernika 2016 roku EC Szombierki zakupi\u0142a sp\u00f3\u0142ka Rezonator<\/em> planuj\u0105ca adaptacj\u0119 kompleksu na dzia\u0142alno\u015b\u0107 kulturaln\u0105. W 2017 roku po siedmiu latach by\u0142o mo\u017cliwe zwiedzanie Elektrociep\u0142owni<\/em> dzi\u0119ki ponownemu pojawieniu si\u0119 obiektu podczas \u015awieta Szlaku Zabytk\u00f3w Techniki<\/em> – Industriady<\/em>.<\/p>\n

\n

Fotografie wykonano: grudzie\u0144 2016, czerwiec 2017<\/p>\n

Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Emila i Georga Zillmann\u00f3w:
\nKatowice – kopalnia Giesche<\/a><\/span>
\nKatowice – wie\u017ca ci\u015bnie\u0144 Borki<\/a><\/span><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142a:
\necgenerator.pl, EC Szombierki<\/em>, [dost\u0119p:26.06.2017]
\n<\/a>stampsy.com, 95 Elektrociep\u0142owni Szombierki<\/em>, [dost\u0119p: 27.06.2017]<\/a><\/span><\/p>\n

\"DSC_5177_A\"<\/p>\n

\"DSC_5142__A\"<\/p>\n

\"DSC_5154_A\"<\/p>\n

\"DSC_5075_A\"<\/p>\n

\"DSC_5077_A\"<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\"DSC_5103_A\"<\/p>\n

\"DSC_5105_A\"<\/p>\n

\"DSC_7503_A\"<\/p>\n

\"DSC_7597_A\"<\/p>\n

\"DSC_7521_A\"<\/p>\n

\"DSC_7544_A\"<\/p>\n

\"IMG_1791_A\"<\/p>\n

\"IMG_1780_A\"<\/p>\n

\"IMG_1816_A\"<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\"DSC_7555_A\"<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\"DSC_7567_A\"<\/p>\n

\"DSC_7584_A\"<\/p>\n

\"DSC_7579_A\"<\/p>\n

\"IMG_1838_A\"<\/p>\n

\"DSC_7587_A\"<\/p>\n

\"\"<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kompleks zabudowy Elektrowni G\u00f3rno\u015bl\u0105skiej (niem. Kraftwerk Oberschlesien) otwarto w 1920 roku. Znana wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie jako Elektrociep\u0142ownia Szombierki, nazywana przez wielu industrialn\u0105 katedr\u0105 – jest zlokalizowana w dzisiejszej dzielnicy Bytomia – Szombierkach (dzielnica od 1951 roku), zaprojektowana przez Emila i Georga Zillmann\u00f3w na zlecenie sp\u00f3\u0142ki Schaffgotsch Bergwerksgesellschaft GmbH.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":857,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[3,107],"tags":[],"class_list":["post-669","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-przemysl","category-energetyka"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.industrialna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/669","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.industrialna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.industrialna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.industrialna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.industrialna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=669"}],"version-history":[{"count":16,"href":"https:\/\/www.industrialna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/669\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2581,"href":"https:\/\/www.industrialna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/669\/revisions\/2581"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.industrialna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/857"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.industrialna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=669"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.industrialna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=669"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.industrialna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=669"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}